Operatie Malefijtje; op zoek naar het stormvogeltje!

De hieronder beschreven 24-uurszeevogeltocht is door de slechte weersvoorspellingen helaas afgelast. In 2014 doen we een nieuwe poging. 

Aanstaand weekend (14-15 sept) staat de 24-uurs zeevogeltocht naar de Bruine Bank op het programma. Vorig jaar werden op deze tocht twee, mogelijk zelfs drie, stormvogeltjes gezien. Zeldzame waarnemingen voor Nederland. Reden voor Delta Safari om ook dit jaar alles uit de kast te halen om naar deze vogels op zoek te gaan op de Bruine Bank. En dat onder de noemer; "Operatie Malefijtje"!

Stormvogeltje tijdens de 24-uurstocht in 2012 (foto: Jan Dekker)

Een malefijtje is een oud-Hollandse naam voor het stormvogeltje. In Katwijk blijkt de naam zelfs nog steeds gebruikt te worden. Tijdens de zoektocht op internet naar zoveel mogelijk informatie over het stormvogeltje, kwamen we een leuk fragment tegen uit het boek 'De Nederlandse vogelnamen en hun betekenis' (H. Blok en H.J. ter Stege - 2008). In het stuk blijkt dat het stormvogeltje door vroegere zeevaarders vooral werd gezien als brenger van tegenspoed. Malefijt of Malefiet zou afkomstig zijn van het Portugese woord 'kwaaddoener'. Wanneer er storm opstak, waren deze vogeltjes er ook. En zo is ook het gezegde ontstaan; "het zijn Malefijten, die wind en regen schijten".
En de huidige naam stormvogeltje zegt natuurlijk ook al genoeg. En wat dat betreft is het dus niet eens ongunstig dat er voor zondagavond weer storm wordt voorspeld. Volgens de overlevering moet dat onze kansen op het zien van het stormvogeltje alleen maar vergroten.

Maar omdat we op het weer geen invloed hebben, zijn we ook op zoek gegaan naar methoden die we wel zelf kunnen organiseren. Chummen, het verspreiden van visfval, doen we natuurlijk al langer op de zeevogeltochten van Delta Safari. Maar dit heeft toch vooral effect op het lokken van de grotere soorten, zoals meeuwen, jagers, jan-van-genten en pijlstormvogels.
Voor stormvogeltjes wordt elders op de wereld toch vaak gebruik gemaakt van 'oil-slicks', een plas visolie verpreiden rond de boot en dan maar wachten. Of een visolie-vlek uitzetten en dan een paar uur later terugvaren naar die plek. En her en der worden aan de visolie dan nog andere hulpmiddelen toegevoegd; popcorn, vismeel, dierlijk vet en andere mysterieuze ingrediënten.
Op Nederlandse pelagics zijn er wel eens pogingen gedaan om met een oil-slick te werken, maar meestal in de loop van een tocht. En als er dan na een kwartiertje of half uurtje nog niks gezien was, verloor men toch het geduld en werd er weer verder gevaren. Terwijl je eigenlijk gewoon een paar uur stil moet liggen en wachten. En daar ligt ook de sleutel voor de "Operatie Malefijtje".
Door de opbouw van de tocht naar de Bruine bank, bleek dat we vorig jaar een paar uur eerder dan verwacht op het startpunt voor de zondagochtend waren aangekomen; de Noordkant van de Bruine Bank. De schipper besloot daarop voor anker te gaan en een paar uur te wachten tot we bij daglicht weer aan de terugtocht konden beginnen. 
We hebben als Delta Safari eerst bedacht om dit jaar dan nog wat Noordelijker te varen, tot we opeens het voordeel zagen. Als we in de nacht, als we voor anker gaan, nu alvast beginnen met het uitzetten van een oil-slick en dit een paar uur blijven voeden, dan moeten we tegen de ochtendschemering toch al een aardig geurspoor naar het schip hebben aangelegd?! "Operatie Malefijtje" was geboren!
De chummers van Delta Safari staan zondagochtend vroeg op en gaan rond vijf uur al beginnen met het verspreiden van een speciaal bereid vis-oliepapje. Als het dan rond zeven uur begint te schemeren en het ontbijt achter de kiezen is, starten we niet direct de motoren om richting Zeeland te varen. We zullen uitgebreid de tijd nemen om de visolievlek rond het schip te scannen op stormvogeltjes. En als de stroming van de vlek een mooi spoor heeft gemaakt, zullen we proberen om dit bij het vertrek nog een tijdje te volgen.

Of het gewerkt heeft, weten we pas als we terug zijn natuurlijk. Houdt daarvoor zondagavond waarneming.nl, twitter of dit weblog in de gaten.
Of neem geen risico en boek nog een plek op deze 24-uurs zeevogeltocht naar de Bruine Bank. Er is nu nog plek. Late beslissers kunnen nog tot zaterdagochtend terecht op info@deltasafari.nl. Zaterdagavond om 19:00 uur verzamelen we bij de Neeltje Jans in Zeeland voor het vertrek.

Wat gaat de storm brengen....

Zaterdagavond vertrekken we voor onze 24-uurs zeevogeltocht vanuit Neeltje Jans in Zeeland. Voor het zover is krijgen we vrijdagavond nog een aardige Noordwester-storm over ons heen. En wat gaat deze storm ons brengen? Veel bijzondere zeevogels? Of te hoge golven op zondag.....

Een jonge dwergmeeuw tijdens een NW-storm afgelopen jaar in Scheveningen.

Een stevige Noordwester doet de harten van de 'zeevogelaars' sneller kloppen. Er 'waaien' dan veel bijzondere zeevogels naar de kust, die je normaal alleen midden op zee tegenkomt. Zo'n storm, op de avond voordat we met onze 24-uurstocht de zee op gaan is dan ook mooi meegnomen. Het vergroot de kans dat we tijdens de tocht mooie waarnemingen kunnen doen. Vogels die normaal op de Noordelijke Noordzee verblijven, verplaatsen zich en masse naar het Nederlandse deel van de Noordzee. 

Nadeel is echter dat met de vogels ook de golven aanzwellen vanuit het Noordwesten. En als die te hoog worden, dan kan de tocht wel eens in gevaar komen. Tot gisteren leek het scenario ideaal. Op zaterdag draaide de wind naar Oost, waardoor de golfslag flink zou afnemen. De voorspellingen van vandaag laten echter zien dat de wind naar Zuidwest draait, waardoor er toch nog een stevig golfje blijft staan op zondag. Het wordt afwachten de komende dagen. Zaterdagochtend zullen we weten of we 's avonds van wal kunnen.

Ondertussen worden wel de voorbereidingen getroffen om de tocht tot een succes te maken. Vandaag is een lading popcorn gemaakt, die is besprenkeld met goed stinkende visolie. Dat schijnt goed te werken om noordse stormvogels naar de boot te lokken. Om jan-van-genten te lokken heb je dan weer brokken visafval nodig. Daarvoor maakt de schipper morgen een ritje naar Stellendam. Een paar flessen pure visolie completeren het 'chum-pakket' voor aanstaand weekend. Zondagochtend vroeg, bij het eerste licht, zullen we gaan kijken wie er allemaal op de stinkende 'chum' afkomen. 

Ook benieuwd wat de 'opbrengst' aan soorten zal zijn, als de tocht doorgaat? Als we bereik hebben, zullen we proberen om jullie op de hoogte te houden via twitter (@deltasafari). En maandagochtend zullen we verslag doen op dit weblog. 

Maar als je alles van dichtbij wilt mee maken? Er is nog steeds plek op het schip voor late beslissers. Opgeven is nog mogelijk tot zaterdag 15:00 uur. Kijk voor meer informatie op onze website; deltasafari.nl

De schone kunst van het chummen

Ter voorbereiding van de zeevogeltocht van aankomende zondag, heb ik een duik genomen in de schone kunst van het 'chummen'. Wie chum opzoekt in een (engels) woordenboek zal eerst zien dat dit woord "vriend" of  "maat" betekent. Maar als tweede uitleg wordt gegeven: "A mixture of (frequently rancid) fish parts and blood, dumped into the water to attract predator fish, such as sharks". Oftewel visresten die in het water worden gegooid om haaien te lokken, of in ons geval zeevogels. 

In het buitenland kunnen haaienvissers gewoon naar de supermarkt....

Maar ja, hoe pak je dat aan als je geen kant en klare pakken chum in de winkel kan halen? Bij de laatste zeehondensafari deden we al een proef met visafval dat door de vissers op de Sirius apart was gehouden. Er kwamen zeker meeuwen op af, vooral kleine mantels, maar het visafval zonk snel. Dat moest beter kunnen!
Op de website van collega-zeevaarders Pterodroma adventures las ik, hoe zij dit de laatste jaren hebben aangepakt. En van een aantal deelnemers aan de tocht kreeg ik tips, hoe zij dit bij eerdere tochten hebben aangepakt. Variërend van oud brood tot popcorn met visolie, en ijsblokken met visafval. IJsblokken? Ja, want die zinken niet!


Bij het chummen gaat het niet alleen om zomaar wat vis overboord gooien. Natuurlijk komt daar wel iets op af. Maar om goed resultaat te krijgen zijn er hele theorieën ontwikkelt. Het beste resultaat krijg je door eerst een spoor te trekken met materiaal dat naar vis stinkt. Tegen de wind in varen, zodat het geurspoor alleen maar langer wordt. Zo'n spoor, of trail, kan bijvoorbeeld gemaakt worden door visolie te druppelen, door popcorn gedrenkt in visolie te strooien, of door een uiennet met visresten achter de boot te slepen.
Als het spoor getrokken is kan je gaan liggen dobberen en ter plekke proberen de vogels in de buurt houden. Door bijvoorbeeld brood en visafval te gebruiken of de speciaal geprepareerde diepvries chumblokken te water te laten.
Een andere truc is om een groot chumblok te ankeren, door te varen en een paar uur later terug te komen. In de hoop dat de vogels zich verzameld hebben bij het langzaam smeltende ijsblok.
Wie hier meer over wil lezen kan ook eens kijken op deze website. (Engelstalig)


Ik heb besloten om een spoor te gaan trekken met visolie-popcorn in combinatie met diepvries chumblokken naast de boot. Dit kunnen we nog aanvullen met visafval dat de Sirius weer zal verzamelen en brood dat door een paar deelnemers wordt meegenomen.
Van alle tips voor de chumblokken heb ik een mooi recept gemaakt met een Rotterdams multi-cultureel tintje. De grootste uitdaging was namelijk om vloeibare visolie te vinden die nog lekker stinkt. De meeste visolie zit in capsules, of is ontgeurd en is ook nog eens heel erg duur. Daar hebben we dus niks aan.
Op mijn zoektocht kwam ik uiteindelijk in een Surinaamse toko terecht. Het eerste wat ik daar tegenkwam was Thaise vissaus; een zout brouwsel van anjovis, zout en water. De stank viel nog een beetje tegen, maar stukken goedkoper dan visolie. En vervolgens stuitte op bakkeljouw; Surinaamse gedroogde en gezouten vis. Stinken dat dat doet!!
In een grote bak heb ik een paar goedkope blikjes sardines, de bakkeljouw, popcorn, spekvet, vissaus en water gemengd. Al roerende dacht ik even dat de stank wel meeviel, tot mijn zoon van zijn kamer kwam; "wat is dat voor stank?" Gelukt!
Na twee dagen in de vriezer, zien de blokken er zo uit;

Vandaag heb ik ook de eerste emmer met gemarineerde popcorn gemaakt. De marinade bestaat uit een mix van visolie/levertraan en Thaise vissaus. De visolie stinkt niet eens zo heel erg, in eerste instantie. Tot het even met de lucht in aanraking is geweest. De emmer begint steeds meer te meuren. Snel een deksel er op en in de schuur. Over een paar dagen ga ik wel weer kijken hoe het er uit ziet, want ik wil even weten of de popcorn niet te week wordt. En dan een paar dagen van te voren nog een paar emmers mengen.

Wil je weten of het werkt? Er zijn nog plaatsen vrij op de zeevogeltocht. (zondag 16 okt, dagtocht, vetrek 08:00 uur Buitenhaven Stelendam). Klik hier voor meer informatie. En anders wordt het wachten op het verslag van de tocht.